Ο Γιάννης Αρζουμανίδης, Διευθύνων Σύμβουλος της «Αρζουμανίδης Α.Ε.» και μέλος του ΔΣ του επιμελητηρίου Χαλκιδικής, μιλά για την επόμενη ημέρα του προορισμού, τις επενδύσεις, τις υποδομές και το ανθρώπινο δυναμικό, εξηγώντας γιατί το μεγάλο στοίχημα είναι πλέον η μετάβαση από την εποχικότητα σε ένα βιώσιμο μοντέλο τουρισμού όλο τον χρόνο.
Ποια είναι σήμερα η πραγματική εικόνα της οικονομίας της Χαλκιδικής; Πού βρίσκεται ο νομός σε σχέση με πριν από πέντε ή δέκα χρόνια;
Από το 2017, όταν εκλέχθηκα στο Επιμελητήριο στο εμπορικό τμήμα, αρχικά με την αρμοδιότητα του εκπρόσωπου στην Κεντρική Ένωση Επιμελητηρίων Ελλάδος και στην τρέχουσα θητεία ως υπεύθυνος ΓΕΜΗ και εξυπηρέτησης επιχειρήσεων, έχω μια αρκετά καθαρή εικόνα της εξέλιξης της επιχειρηματικότητας στη Χαλκιδική. Σε σχέση με πριν από δέκα χρόνια, βλέπω μια σαφή βελτίωση. Το ισοζύγιο εγγραφών και διαγραφών επιχειρήσεων παραμένει θετικό και η τάση είναι σταθερά αυξητική, όπως μας υπενθυμίζει πάντα ο πρόεδρος του Επιμελητηρίου και αντιπεριφερειάρχης Χαλκιδικής Ιωάννης Κουφίδης.
Είναι σημαντικό ότι η ανάπτυξη δεν περιορίζεται στις αμιγώς τουριστικές επιχειρήσεις, στα beach bars, στις ταβέρνες ή στα καταλύματα. Βλέπουμε κινητικότητα στη μεταποίηση, στα συνεργεία, στις υπηρεσίες καθαρισμού και σε πολλούς ακόμη κλάδους που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με τον τουρισμό. Η βιομηχανική περιοχή του Λακκώματος αναπτύσσεται, η Ιερισσός επίσης παρουσιάζει σημαντική κινητικότητα. Συνολικά, λοιπόν, η επιχειρηματικότητα στη Χαλκιδική διευρύνεται και αποκτά μεγαλύτερο βάθος.
Ποια θεωρείτε ότι είναι τα μεγαλύτερα προβλήματα που εξακολουθούν να περιορίζουν την ανάπτυξη της Χαλκιδικής;
Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις είναι το ανθρώπινο δυναμικό. Πρέπει να καταφέρουμε να κρατήσουμε τους ανθρώπους στη Χαλκιδική, να τους εκπαιδεύσουμε και να τους αξιοποιήσουμε σωστά. Και αυτό δεν αφορά μόνο τον τουρισμό, αλλά σχεδόν κάθε κλάδο της τοπικής οικονομίας.
Η έντονη εποχικότητα των προηγούμενων δεκαετιών έχει δημιουργήσει και μια συγκεκριμένη νοοτροπία: «θα δουλέψω τη σεζόν και μετά θα μπω στο ταμείο ανεργίας». Σήμερα, όμως, υπάρχουν πολλές επιχειρήσεις που λειτουργούν δώδεκα μήνες τον χρόνο. Θα χρειαστεί χρόνος για να περάσουμε σε μια διαφορετική κουλτούρα, με σταθερότερη απασχόληση και καλύτερα καταρτισμένο προσωπικό.
Το δεύτερο μεγάλο ζήτημα είναι οι υποδομές: η ηλεκτροδότηση, το οδικό δίκτυο, οι διαγραμμίσεις, τα στηθαία, η σήμανση. Ακόμη και μια οργανωμένη, σύγχρονη τουριστική σήμανση ή ένας ψηφιακός χάρτης της Χαλκιδικής θα μπορούσε να βελτιώσει σημαντικά την εμπειρία του επισκέπτη.
Υπάρχει όμως και ένα βαθύτερο ζήτημα: χρειαζόμαστε επιτέλους ένα ενιαίο σχέδιο για τη Χαλκιδική. Δήμοι, Περιφερειακή Ενότητα και φορείς πρέπει, μέσα από διαβούλευση, να συμφωνήσουμε πού θέλουμε να πάμε και να κινηθούμε βάσει ενός κοινού πλάνου . Ως Επιμελητήριο Χαλκιδικής το 2023 μετά από εισήγηση του προέδρου πήραμε την πρωτοβουλία ως φορέας να διοργανώσουμε το πρώτο αναπτυξιακό συνέδριο Χαλκιδικής προσκαλώντας όλους τους θεσμούς και όλες τις κομματικές εκπροσωπήσεις του νομού. Πιστεύω ότι πρέπει να το ξανακάνουμε σύντομα.
Το ενιαίο πλάνο σίγουρα αφορά τις βασικές υποδομές του νομού. Οι βιολογικοί καθαρισμοί σε αρκετές περιοχές δείχνουν να μην αντέχουν πλέον την πίεση. Δεν μπορεί η χρηματοδότηση των δήμων και των υποδομών να υπολογίζεται μόνο βάσει του μόνιμου πληθυσμού της απογραφής, όταν για μήνες καλούνται να εξυπηρετήσουν πολλαπλάσιο αριθμό ανθρώπων. Διαφορετικά δημιουργούμε μια Χαλκιδική δύο ταχυτήτων. Ευελπιστώ σύντομα να υπάρχει καλύτερος συντονισμός και συνεργασία μεταξύ δήμων και αντιπεριφέρειας Χαλκιδικής καθώς επίσης και των βουλευτών Χαλκιδικής.
Τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί έντονα και η βραχυχρόνια μίσθωση, ενώ υπάρχει συζήτηση και για αδήλωτα καταλύματα. Πόσο επηρεάζει αυτή η κατάσταση τη Χαλκιδική;
Ως Επιμελητήριο έχουμε κάνει αρκετές παρεμβάσεις για το ζήτημα, μάλιστα σε συνεργασία με την Ένωση Ξενοδόχων Χαλκιδικής. Οι δύο πρόεδροι, Κουφίδης και Τάσιος, βρίσκουν κοινά προβλήματα και προτείνουν τρόπους αντιμετώπισης. Υπάρχει ένα κομμάτι της λεγόμενης «παραξενοδοχίας» που αποτελεί ουσιαστικά παρακλάδι της παραοικονομίας.
Έχω την αίσθηση προσωπικά ως Γιάννης ότι πυροβολήσαμε τα πόδια μας. Για χρόνια είδαμε βραχυπρόθεσμα το όφελος από την πώληση ακινήτων, ιδιαίτερα σε αγοραστές από τις βαλκανικές χώρες, χωρίς να εξετάσουμε επαρκώς τι μπορεί να σημαίνει αυτό μακροπρόθεσμα για τον τόπο. Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες κόσμος έρχεται και φεύγει χωρίς να γνωρίζουμε αν και με ποιον τρόπο το ακίνητο αξιοποιείται τουριστικά.
Το θεσμικό πλαίσιο δεν κάνει πάντοτε εύκολη την αντιμετώπιση του φαινομένου. Θα πρέπει, επομένως, η Πολιτεία να εξετάσει μηχανισμούς που θα διασφαλίζουν ότι όσοι χρησιμοποιούν τέτοιου είδους καταλύματα καταγράφονται και συνεισφέρουν αντίστοιχα, ώστε να υπάρχει και μεγαλύτερη ασφάλεια αλλά και ισονομία απέναντι στις νόμιμες τουριστικές επιχειρήσεις.
Βλέπουμε σημαντικές επενδύσεις σε ξενοδοχεία και τουριστικά καταλύματα. Υπάρχει ακόμη χώρος για νέες επενδύσεις και, αν ναι, τι είδους επενδύσεις χρειάζεται η Χαλκιδική;
Το πιο υγιές για τη Χαλκιδική θα ήταν να αναπτυχθούμε χωρίς να καταστρέψουμε τον φυσικό μας πλούτο, ιδιαίτερα στο πρώτο και το δεύτερο πόδι. Ταυτόχρονα, υπάρχουν περιοχές που μπορούν να αποκτήσουν νέες δυνατότητες ανάπτυξης μέσα από τον πολεοδομικό σχεδιασμό, χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Ιερισσός.
Πρέπει όμως να είμαστε πολύ προσεκτικοί. Ήδη οι υποδομές μας βρίσκονται υπό μεγάλη πίεση και δεν μπορούμε να προσθέτουμε συνεχώς νέες κλίνες και νέες κατασκευές χωρίς να εξετάζουμε εάν ο τόπος μπορεί να τις υποστηρίξει. Για εμένα, το μεγάλο στοίχημα δεν είναι απλώς να αυξήσουμε την τουριστική δραστηριότητα, αλλά να επιμηκύνουμε την τουριστική περίοδο.
Η επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου συζητείται εδώ και χρόνια. Τι πρέπει να αλλάξει για να πάψει η Χαλκιδική να εξαρτάται τόσο έντονα από τους θερινούς μήνες;
Πρώτα απ’ όλα επιστρέφουμε στο ζήτημα των υποδομών και του σχεδιασμού. Χρειαζόμαστε μια ουσιαστική μελέτη της επιχειρηματικής δραστηριότητας στη Χαλκιδική, ώστε να γνωρίζουμε πού υπάρχουν σημεία κορεσμού και πού πραγματικές ευκαιρίες ανάπτυξης. Έτσι, ένας άνθρωπος που θέλει να επενδύσει θα έχει έναν πραγματικό οδικό χάρτη: θα γνωρίζει πού και σε ποιον κλάδο υπάρχει χώρος είτε για να αναπτύξει μια υφιστάμενη επιχείρηση είτε για να κάνει το πρώτο του επιχειρηματικό βήμα.
Κυρίως, όμως, πρέπει να αναδείξουμε τη Χαλκιδική πέρα από το μοντέλο «ήλιος και θάλασσα». Έχουμε την ορεινή Χαλκιδική, περιπατητικές διαδρομές, ιστορικά μνημεία, το Σπήλαιο των Πετραλώνων, κάστρα και μια ενδοχώρα που μπορεί να δώσει λόγους επίσκεψης όλο τον χρόνο. Η Χαλκιδική έχει το προϊόν για τουρισμό δώδεκα μηνών. Άρα πρέπει πρώτα από όλα να αλλάξει η δική μας νοοτροπία – κουλτούρα . Πρέπει να αλλάξουμε παιδεία και σίγουρα ένα συντονιστικό όργανο που να βλέπει την εφικτή , πρισματική και μακροπρόθεσμη προοπτική του νομού μας.
Αν έπρεπε να περιγράψετε τη Χαλκιδική του 2030, πώς θα θέλατε να είναι; Και ποιες αποφάσεις πρέπει να πάρουμε σήμερα για να φτάσουμε εκεί;
Θα ήθελα καταρχάς να δω μια Χαλκιδική που επενδύει σοβαρά στην εκπαίδευση και την κατάρτιση. Να υπάρχουν σχολές για τα επαγγέλματα στα οποία υπάρχει πραγματική ζήτηση: από τα αγροτουριστικά επαγγέλματα π.χ. hostelier , sommelier , οινοποιοί , γευσιγνώστες , chef μέχρι ποιο αναγκαίες ειδικότητες όπως αποθηκάριοι , βοηθοί λογιστικών γραφείων , βοηθοί γεωπόνοι , τεχνολόγοι τροφίμων , ψυκτικοί θερμοϋδραυλικοί, ειδικοί δομικών έργων . Ως Επιμελητήριο έχουμε υποστηρίξει προγράμματα κατάρτισης και πρέπει σε συνεργασία με το υπουργείο παιδείας να κάνουμε ότι είναι απαραίτητο για να κρατήσουμε τα παιδιά μας με ενδιαφέρον και κίνητρο την επαγγελματική αποκατάσταση. Να μπορούμε να αξιοποιούμε το ανθρώπινο δυναμικό μας εδώ, αντί να μετράμε συνεχώς απώλειες προς το εξωτερικό.
Θα ήθελα επίσης να αξιοποιήσουμε περισσότερο την παραγωγική μας ταυτότητα. Η πράσινη ελιά Χαλκιδικής είναι ο «πράσινος χρυσός» του τόπου και αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός προϊόντος πάνω στο οποίο μπορούμε να δημιουργήσουμε μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία.
Και, βέβαια, χρειαζόμαστε τις βασικές υποδομές που αντιστοιχούν σε έναν μεγάλο τουριστικό προορισμό. Διαχείριση του νερού και έργα αποθήκευσής του, καλύτερο οδικό δίκτυο, διαπλατύνσεις όπου απαιτούνται, Λωρίδες Έκτακτης Ανάγκης και περισσότερους κυκλικούς κόμβους. Σήμερα αρκεί ένα μόνο σταματημένο αυτοκίνητο για να μπλοκάρει ένας ολόκληρος οδικός άξονας.
Πριν συζητήσουμε, λοιπόν, για ακόμη μεγαλύτερη ανάπτυξη, πρέπει να εξασφαλίσουμε ότι μπορούμε να κινούμαστε, να εργαζόμαστε και να υποδεχόμαστε τους επισκέπτες μας με ασφάλεια. Και όλα αυτά πρέπει να γίνουν μέσα από έναν κοινό σχεδιασμό, με τον συντονισμό της Περιφερειακής Ενότητας Χαλκιδικής και τη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων.